Seguiriya: Η Μύχια Κραυγή

Η seguiriya είναι ένα μνημείο θρήνου, μια άχρονη κραυγή, μια μουσική γλώσσα που αποτυπώνει τη σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης ύπαρξης. Μέσα από τη βαθιά της δραματικότητα και τον σπαρακτικό της χαρακτήρα, η seguiriya αποτελεί την πιο αυθεντική έκφραση του cante jondo, του "μύχιου τραγουδιού" στην παράδοση των τσιγγάνων της Ανδαλουσίας.

Toná και Martinete: Οι πρόγονοι της Seguiriya

Ο κόσμος του flamenco είναι γεμάτος ιστορία, πόνο, πάθος και εξέλιξη. Δύο από τις πιο αρχέγονες μορφές του, τα toná και το martinete, θεωρούνται οι πρόγονοι της seguiriya.

Τι είναι το Toná;

Το toná είναι ένα από τα αρχαιότερα είδη τραγουδιού του flamenco. Είναι cante a palo seco, δηλαδή ερμηνεύεται χωρίς μουσική συνοδεία, χωρίς ρυθμικό μέτρο και δεν χορεύεται. Η ουσία του βρίσκεται στην ωμή, ανόθευτη έκφραση του ανθρώπινου πόνου. Τραγουδιόταν από βασανισμένους ανθρώπους – απόκληρους, καταπιεσμένους, εργάτες – ως θρήνος για τις κακουχίες της ζωής και την κοινωνική αδικία.

Από τα Toná στο Martinete

Κάποτε, ένας σιδηρουργός τραγουδούσε toná ενώ χτυπούσε ρυθμικά το σφυρί του πάνω στο αμόνι. Ο ήχος αυτός , σταθερός, επαναλαμβανόμενος, σχεδόν τελετουργικός έγινε η βάση για τη δημιουργία ενός νέου ρυθμού: του martinete (από τη λέξη martillo, που σημαίνει "σφυρί"). Έτσι γεννήθηκε η πρώτη μορφή της seguiriya, μέσα από τον ρυθμό της δουλειάς και του μόχθου.

Το Martinete και η εργατική ψυχή

Το martinete είναι ένα τραγούδι που στην αρχική του μορφή δεν είχε συνοδεία μουσικών οργάνων. Ο μόνος ρυθμός προερχόταν από το σφυρί που χτυπούσε το αμόνι, δημιουργώντας ένα σκληρό αλλά βαθιά συναισθηματικό ηχητικό υπόβαθρο. Οι στίχοι του περιέγραφαν τις δυσκολίες των σιδηρουργών και, γενικότερα, την εργασία ως μέσο επιβίωσης αλλά και πηγή πόνου.

Η γέννηση της Seguiriya

Όταν στη ρυθμική βάση του martinete προστέθηκε η μελωδία της κιθάρας, τότε διαμορφώθηκε η seguiriya όπως την ξέρουμε σήμερα. Ένα τραγούδι σκοτεινό, δραματικό, σχεδόν τελετουργικό, που διατηρεί όμως τα ίχνη των ριζών του: τη φωνή του εργάτη, την κραυγή του αδικημένου.

Η γέννησή της χάνεται στις σκιές της Ιστορίας, όταν οι gitanos υπέστησαν κοινωνική απομόνωση, διωγμούς και αποκλεισμό. Η seguiriya γεννήθηκε στα σοκάκια και τις σπηλιές των λαϊκών συνοικιών, ως φυσική αντίδραση στην αδικία και τον πόνο. Δεν είναι σύμπτωση ότι το τραγούδι αυτό διατηρεί έναν σχεδόν τελετουργικό χαρακτήρα σαν μια προσευχή που απευθύνεται στην ίδια τη μοίρα.

Ρυθμικά, η seguiriya χαρακτηρίζεται από μια ασύμμετρη μετρική (συνήθως 12 χτύπων με έμφαση στο 1, 3, 5, 8 και 11), δημιουργώντας μια αίσθηση που εντείνει το συναισθηματικό φορτίο. Το τραγούδι είναι  μονωδικό: η φωνή προηγείται και δεσπόζει, ενώ η κιθάρα απλώς την υποστηρίζει, συχνά με αργά arpeggios ή πένθιμα ακόρντα. Η φωνή  θρηνεί.

Η θεματολογία των στίχων είναι περιορισμένη αλλά ουσιαστική: ο θάνατος, η προδοσία, η απώλεια, η αδικία και ο ρατσισμός. Δεν υπάρχουν αφηγηματικά στοιχεία· μόνο εικόνες και συναισθήματα, σαν θραύσματα από μια σπασμένη ζωή. Αυτή η λιτότητα δίνει στην seguiriya τη δύναμή της: κάθε λέξη είναι φορτισμένη, κάθε σιωπή είναι εκκωφαντική.

Τα estillos της Seguiriya και οι τραγουδιστές που τα υπηρέτησαν :

1. Seguiriya del Planeta – Από τους πρώτους καταγεγραμμένους τραγουδιστές (18ος αιώνας).
2. Seguiriya de El Fillo – Ο El Fillo θεωρείται από τους θεμελιωτές του ύφους.
3. Seguiriya de Curro Dulce 
4. Seguiriya de Silverio Franconetti 
5. Seguiriya de Manuel Molina 
6. Seguiriya de Antonio Mairena 
7. Seguiriya de Tomás El Nitri / Paco La Luz / Tío José de Paula – Παραδοσιακές σχολές του Jerez.

Συμπερασματικά, η seguiriya είναι μια κατάδυση στο σκοτάδι, μια μουσική τελετουργία που μιλά για τον ανθρώπινο πόνο με τρόπο ωμό αλλά αληθινό. Και ίσως για αυτόν ακριβώς τον λόγο, παραμένει ένα από τα πιο εμβληματικά και σεβαστά είδη του φλαμένκο.

Manuel Torre :

Ay ay
Por tu causita me estoy viendo malito en la cama
malito de muerte
ay por tu causita muy malito me veo
malito de mue(rte)
y para más penas
y para más penas
para más fatigas aborrecido me estoy viendo madre mi alma
de toda mi gente
para más fatigas aborrecido me estoy viendo primito
de toda mi gente

Βιβλιογραφία

Cruces Roldán, C. (2002). Flamenco: Una historia social del cante. Sevilla: Signatura.

Manuel, P. (2001). Flamenco: An overview. In T. Miller & S. Shahriari (Eds.), Garland Encyclopedia of World Music (Vol. 3). New York: Routledge.

Pohren, D. E. (1962). The Art of Flamenco. Madrid: Society of Spanish Studies.

Steingress, G. (2002). Songs of the Minotaur: Hybridity and Popular Music in the Era of Globalization. Münster: LIT Verlag.